So‘nggi yillarda Toshkentdagi yangi qurilishlar bozori rekord sur’atlarda o‘sdi. Faqatgina 2024 yilda 10 mingdan ortiq yangi kvartira foydalanishga topshirildi, hozir esa o‘nlab yirik turar-joy majmualari loyiha bosqichida turibdi. Bunday sharoitda xaridorlar uchun quruvchining ishonchliligi asosiy mezonga aylandi.

Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, kompaniya tomonidan yo‘l qo‘yilgan hatto kichik xatolik — qurilish ruxsatnomalarining yo‘qligi, qurilishning kechikishi yoki materiallar sifati pastligi — yangi uy xaridida xavflarni keskin oshiradi va fuqarolar uchun moliyaviy yo‘qotishlarga olib keladi. Ushbu maqolaning maqsadi — quruvchilar shaffofligi reytingini tahlil qilish, eng ko‘p uchraydigan qoidabuzarliklarni aniqlash va uy-joy bozorida ishonchli hamkorni tanlash bo‘yicha aniq tavsiyalar berishdir.

Nega quruvchi obro‘si hal qiluvchi ahamiyatga ega

Kvartira sotib olish — bu shunchaki xarajat emas, balki o‘n minglab, ba’zan yuz minglab dollarni o‘z ichiga olgan investitsiya. Quruvchining obro‘si quyidagilarni belgilaydi:

  • Obyektlarni topshirish muddati. Masalan, hatto yarim yillik kechikish ham qo‘shimcha ijara xarajatlariga olib keladi.
  • Qurilish sifati. Muhandislik tizimlari, pardoz ishlari yoki qurilish me’yorlariga rioya qilinmasligi uzoq muddatli xavfsizlik muammolari va qo‘shimcha ta’mirlash xarajatlarini keltirib chiqarishi mumkin.
  • Bitimning huquqiy tozaligi. Ayrim hollarda xaridorlar ishonchsiz hujjatlarga duch keladi, bu esa kvartirani ro‘yxatdan o‘tkazishni cho‘zadi va keyingi qayta sotishda xavf tug‘diradi.

O‘zbekistonda uy-joy bozori kengaygani sari raqobat kuchaydi. Shu bilan birga, hujjatlar yoki materiallar hisobidan tejamkorlik qilishga urinayotgan kompaniyalar ham paydo bo‘ldi. Bunday sharoitda qurilish kompaniyasining shaffofligi shunchaki “yoqimli bonus” emas, balki zaruratga aylanmoqda.

Quruvchilar shaffofligi reytingiga nimalar kiradi

Mutaxassislar quruvchilarni beshta asosiy yo‘nalish bo‘yicha baholaydi:

  • Huquqiy tozaligi: qurilish ruxsatnomalarining mavjudligi, yer uchastkasining tasdiqlanganligi, sud da’volarining yo‘qligi.
  • Topshirilgan obyektlar tarixi: nechta uy qurilib topshirilgani, nechta obyekt kechiktirilgani, o‘rtacha qurilish muddati. Masalan, doimiy ravishda yarim yillik kechikishlarga yo‘l qo‘yadigan kompaniyalarga ishonch 30-40 foizga pasayadi.
  • Axborot ochiqligi: reja-chizmalar, smetalar va qurilish bo‘yicha hisobotlarning taqdim etilishi. Bu ma’lumotlarning ochiqligi quruvchining xaridor bilan halol ishlashga qanchalik tayyorligini ko‘rsatadi.
  • Sharhlar va sud jarayonlari: aholining real fikrlari va sud ishlari tahlil qilinadi. Har bir navbat bo‘yicha bir-ikki sud ishi bo‘lishi jiddiy tekshiruv uchun signal hisoblanadi.
  • Qurilish me’yorlariga muvofiqlik: materiallar sifati, zilzilabardoshlik va xavfsizlik standartlariga rioya etilishi.

Mamlakatda ulushdorlar mablag‘larini jalb qilayotgan quruvchilarning rasmiy elektron ro‘yxati mavjud bo‘lib, bu shartnoma tuzishdan oldin kompaniyani tekshirish imkonini beradi.

Eng ko‘p uchraydigan qoidabuzarliklar va “qizil signal”lar

Bozor mukammal emas va amaliyotda quyidagi holatlar tez-tez uchraydi:

  • Qurilish ruxsatnomalarining yo‘qligi yoki bir necha oyga kechiktirilishi.
  • Qurilish tugallanmasdan kvartiralarni sotish. Ba’zan bu paytda eski bino hali buzilmagan bo‘ladi, bu esa xavfsizlik va huquqiy muammolarni keltirib chiqaradi.
  • Yakuniy narxga ta’sir qiluvchi qo‘shimcha norasmiy to‘lovlar.
  • Qurilish standartlariga rioya qilinmasligi, jumladan zilzilabardoshlik, materiallar va pardoz sifati.
  • Salbiy tarixga ega quruvchilar: ko‘p yillik kechikishlar, sud da’volari, xaridorlarning noroziligi.

Toshkentdan misol: 2022–2023 yillarda bir nechta yirik turar-joy majmualari qurilish ruxsatlari va yer masalalari bilan bog‘liq muammolar sabab 8-12 oyga kechiktirilgan.

Ishonchli quruvchini qanday tanlash kerak

Quruvchini tanlash — bu huquqiy tekshiruv, tarixiy tahlil va obyektlarni joyida ko‘zdan kechirish uyg‘unligidir:

  • Hujjatlar: qurilish ruxsatnomalari, kadastr ma’lumotlari, rasmiy ro‘yxatlardagi ishtiroki.
  • Tarix va obro‘: obyektlar o‘z vaqtida topshirilganmi, kechikishlar bo‘lganmi, aholining bahosi qanday.
  • Obyektlarga tashrif: qurilish maydonini ko‘zdan kechirish, materiallar holatini baholash, qo‘shnilar va mahalliy aholi bilan suhbat.
  • Shartnoma va kafolatlar: topshirish muddati, quruvchining javobgarligi, sug‘urta yoki bank kafolatlari mavjudligi.
  • Eskrou-hisoblar va bank ishtiroki: eskrou-hisoblar va bank nazorati mablag‘ yo‘qotish xavfini kamaytiradi.
  • “Juda foydali” takliflarga ehtiyotkorlik: haddan tashqari past narx yoki bonuslar xavf belgisi bo‘lishi mumkin.
  • Mutaxassislar bilan maslahat: yurist yoki ko‘chmas mulk agentligi hujjatlardagi yashirin xatarlarni aniqlashga yordam beradi.

Nega aynan hozir Toshkentda bu muhim

Bugungi kunda bozor faol: yangi turar-joy majmualari ishga tushirilmoqda, raqobat kuchaymoqda va quruvchilar kvartiralarni tezroq sotishga intilmoqda.

Xaridorlar uchun bu bir vaqtning o‘zida imkoniyat ham, xavf hamdir. Yangi uylar jozibador bo‘lishi mumkin, biroq shaffoflik va davlat nazoratining yetishmasligi muammolar ehtimolini oshiradi. Qurilish kompaniyasining obro‘si va shaffofligini tekshirish bu xatarlarni kamaytiradi va investitsiyani xavfsiz qiladi.

Obro‘ni tekshirish — xavfsizlikning asosiy vositasi

Quruvchini tanlash — bu shunchaki kvartira sotib olish emas, balki uzoq yillarga mo‘ljallangan hamkorni tanlashdir. Quruvchilar reytingi, kompaniya tarixi va shaffoflik — xavfsiz investitsiyaning kalitidir.