Yangi Toshkent loyihasi boshidanoq murosasiz shahar sifatida rejalashtirilgan. “Keyinroq tugatamiz” degan yondashuv emas, balki darhol o‘nlab yillarga mo‘ljallangan tizimli yechimlar ko‘zda tutilgan. Bu yerda miqyos hamma narsada seziladi — mavzelar rejasidan tortib, odamlar va transport harakatining umumiy mantiqigacha.

Infratuzilmaning bir qismini yer ostiga ko‘chirish g‘oyasi tasodifan paydo bo‘lmagan. Qurilish zichligi oshib bormoqda, avtomobillar soni kamaymayapti, ko‘chalar esa cheksiz emas. Hech narsa o‘zgarmasa, shahar asta-sekin “nafas ololmay” qoladi. Shu nuqtai nazardan yer osti yechimlari futurizm emas, balki zarurat sifatida ko‘rilmoqda.

Maqolada Yangi Toshkentda yer ostida aynan nimalar joylashtirilishi rejalashtirilayotgani, yer osti infratuzilmasi qanday ishlashi va bu jarayon nega bevosita aholi, biznes hamda ko‘chmas mulk bozori bilan bog‘liqligini ko‘rib chiqamiz.

Yer ostida aynan nimalar rejalashtirilmoqda

Gap alohida avtoturargohlar yoki yer osti o‘tish yo‘laklari haqida emas. Loyiha ko‘cha sathidan pastda joylashadigan, shahar hayotining to‘laqonli davomi bo‘ladigan ko‘p funksiyali yer osti majmualarini nazarda tutadi.

Ularni ishga tushirish orqali shahar bir vaqtning o‘zida bir nechta qo‘shimcha foydali makon qatlamiga ega bo‘ladi.

Yer osti hududlarida quyidagilar rejalashtirilgan:

  • kundalik ehtiyojlar uchun savdo va servis nuqtalari;
  • transport tugunlari va o‘tish zonalari;
  • avtomobillar va mikromobilitet uchun servis maydonlari.

Amaliy jihatlarga ham alohida e’tibor qaratilgan. Masalan, Toshkentda yer ostida joylashadigan elektromobillar uchun zaryadlash stansiyalari. Ular issiq va changdan himoyalangan, yil davomida uzluksiz ishlaydi va hovlilarda joy egallamaydi. Shuningdek, yer ostida avtoyuvish shoxobchalari, texnik bokslar va nafaqat mahalliy aholi, balki hudud mehmonlari uchun ham mo‘ljallangan garajlar bo‘ladi.

Ijtimoiy jihatlar ham puxta o‘ylangan. Yer osti shaharlarida ota-onalar va bolalar uchun xonalar, kichik kutish zonalari, imkoniyati cheklangan fuqarolar uchun servislar rejalashtirilmoqda. Bu tashqi ko‘rinish uchun emas, balki gavjum yo‘llarni kesib o‘tmasdan qulay harakatlanish uchun yaratiladi.

Texnologik tomondan bunday makonlar boshidanoq “aqlli” tizimlar bilan quriladi. Energiya tejamkor yechimlar, bandlikni aniqlovchi datchiklar, moslashuvchan ventilyatsiya, yorug‘lik quduqlari orqali qisman tabiiy yoritish — bular bugun ekzotika emas, balki amaliy standart hisoblanadi.

Nega yer osti infratuzilmasi Yangi Toshkent uchun muhim

Yangi shahar “toza varaqdan” barpo etilmoqda. Bu esa avval uylar qurilib, keyin har bir metr yo‘l uchun kurash boshlanadigan eski xatolarni takrorlamaslik uchun noyob imkoniyatdir.

Funksiyalarning bir qismini yer ostiga ko‘chirish sezilarli samara beradi.

Birinchidan, yer usti bo‘shatiladi. Avtomobillar kamroq bo‘ladi, tartibsiz harakat kamayadi, odamlar, daraxtlar va jamoat hududlari uchun ko‘proq joy paydo bo‘ladi.

Ikkinchidan, xavfsizlik oshadi. Yer osti o‘tish yo‘llari va marshrutlar piyodalar va transport kesishmalarini kamaytiradi. Natijada shahar tinchroq bo‘ladi va bu faqat hujjatlarda emas, kundalik hayotda ham seziladi.

Ekologik ta’sir ham mavjud. Yer osti yechimlari ifloslanishni butunlay yo‘q qilmasa-da, hududdan yanada oqilona foydalanish imkonini beradi. Bu esa asfalt o‘rniga yashil hududlarni saqlab qolishga yordam beradi.

Infratuzilmaviy va ijtimoiy foyda

Toshkentdagi yer osti majmualari faqat avtoturargoh yoki transport bilan cheklanib qolmaydi. Ular shahar hayoti qanday tashkil etilgani va odamlar undan har kuni qanday foydalanishini tubdan o‘zgartiradi.

Asosiy afzalliklar quyidagicha:

  • servis zonalari va texnik yo‘laklar hisobiga transport logistikasi soddalashadi;
  • kundalik xizmatlar uylarning birinchi qavatlarini ortiqcha yuklamaydi;
  • favqulodda xizmatlar va banklar himoyalangan makonlarda ishlashi mumkin;
  • infratuzilma boshidanoq kam harakatlanuvchi fuqarolar uchun moslashtiriladi.

Velosiped va samokatlar masalasi ham alohida e’tiborga loyiq. Shahar kengaygani sari mikromobilitetni saqlash va joylashtirish muammoga aylanadi. Yer osti to‘xtash joylari bu masalani piyodalar bilan to‘qnashuvsiz hal etadi.

Mavjud tajriba va amalga oshirilgan loyihalar

Toshkentda yer osti yechimlari bo‘yicha allaqachon tajriba mavjud. Eng yaqqol misollardan biri — Yangi O‘zbekiston shohko‘chasidagi avtomobil tunneli. Uning uzunligi qariyb 468 metr bo‘lib, atrofdagi chorrahalardagi yuklamani sezilarli darajada kamaytirdi.

Yashnobod tumanidagi tunnellar rekonstruksiyasi ham shuni ko‘rsatdiki, hatto nuqtaviy yer osti loyihalari ham ijobiy samara beradi. Harakat oqimi barqarorlashadi, shahar yanada bashoratli bo‘ladi.

Kengroq miqyosda qaralganda, yer osti Toshkenti global trendga mos keladi. Xelsinki, Singapur va Seulda yer osti infratuzilmasi allaqachon oddiy holga aylangan. Bu shunchaki ishlaydigan shahar qatlamlaridan biri, xolos.

Xavflar va chaqiriqlar

Mukammal loyiha bo‘lmaganidek, yer osti shaharlarida ham muammolar mavjud. Bu yerda barcha bosqichlarda ehtiyotkor va puxta yondashuv juda muhim.

Yer osti qurilishi yer usti yechimlariga qaraganda qimmatroq. Loyihadagi har qanday xato katta xarajatlarga olib kelishi mumkin va uni keyin tuzatish ancha mushkul.

Texnik jihatlar ham bor. Ventilyatsiya, drenaj, yoritish va yong‘in xavfsizligi tizimlari bir necha yil emas, balki o‘nlab yillar davomida barqaror ishlashi kerak. Yer osti makonlarida mayda-chuyda masalalar bo‘lmaydi.

Ekspluatatsiya bilan bog‘liq muammolar ham alohida qatlamni tashkil etadi. Zaryadlash stansiyalari, muhandislik tarmoqlari va tijorat hududlari aniq boshqaruv modeli va muntazam xizmat ko‘rsatishni talab qiladi. Aks holda, bunday makonlar tezda qulayligini yo‘qotadi.

Shuningdek, yer osti infratuzilmasi yer usti qurilishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Kelajakda cheklovlar yoki ziddiyatlar yuzaga kelmasligi uchun barcha muhandislik yechimlari oldindan hisoblab chiqilishi lozim.

Rivojlanish prognozi va salohiyati

Agar loyiha izchil amalga oshirilsa, yer osti infratuzilmasiga ega Yangi Toshkent shaharning boshqa hududlari uchun ham namuna bo‘lishi mumkin.

Vaqt o‘tishi bilan yer osti zonalari kengayib, yangi servislar, omborlar va biznes uchun texnik makonlar paydo bo‘ladi. Bu yer ustini egallamasdan “aqlli o‘sish” samarasini beradi.

Hayot sifati esa deyarli sezilmas tarzda yaxshilanadi. Shovqin kamroq, shoshilish kamroq, harakatda ko‘proq mantiq bo‘ladi. Bunday jihatlarni shiorlar bilan sotish qiyin, ammo aynan ular qulay shahar hissini yaratadi.

Investorlar uchun ham bu muhim signal. Yer ostidagi tijorat maydonlari, ayniqsa aholi zich joylashgan hududlarda, barqaror aktiv hisoblanadi.

Yer osti shaharlarining aholi uchun ma’nosi

Amaldagi aholi uchun bu — moslashishni talab qilmaydigan qo‘shimcha qulayliklar. Shunchaki yashash osonlashadi.

Kelajakdagi uy egalari uchun esa bu kvartira tanlashda muhim dalil bo‘ladi. Toshkentdagi yer osti majmualari bonus emas, balki har kuni vaqtni tejaydigan infratuzilmaning bir qismi hisoblanadi.

Investorlar uzoq muddatli salohiyatni ko‘radi. Shahar esa umuman olganda, “keyinga qoldirilgan” tartibsiz yechimlarsiz, zamonaviy va puxta rejalashtirilgan qiyofa kasb etadi.

Yer osti Toshkenti — kelajakka amaliy qadam

Yer osti shaharlar futuristik o‘yinchoq ham, hayrat uyg‘otish uchun qilingan urinish ham emas. Bu shahar o‘sishi va shahar hayotining murakkablashuviga berilgan oqilona javobdir.

Qulaylik, xavfsizlik, barqarorlik va inklyuzivlik bu yerda taqdimotdagi so‘zlar emas, balki aniq muhandislik va rejalashtirish yechimlaridir. Agar loyiha soddalashtirilmasdan oxirigacha yetkazilsa, 5-10 yil ichida Yangi Toshkent butun shahar uchun mezon belgilab berishi mumkin.

Va bu jarayonni albatta kuzatib borish kerak.

Foto manbasi: upl.uz.