Dollar va inflyatsiya nega kvartiralarni qimmatlashtiryapti — O‘zbekistondagi ko‘chmas mulk narxlari haqida ekspertlar
O‘zbekistonda uy-joy narxlarining o‘sishi so‘nggi yillarda eng ko‘p muhokama qilinayotgan mavzulardan biriga aylandi. Valyuta kursining tebranishi, inflyatsiya va ko‘chmas mulk taklifining cheklanganligi kvartiralar narxiga shunday ta’sir qilmoqdaki, oddiy xaridor uchun uy-joy nega qimmatlashayotganini tushunish qiyinlashmoqda. Kuzatuvlarga ko‘ra, Toshkentda dollar kursi, inflyatsiya va ko‘chmas mulk narxlari ko‘pincha bir yo‘nalishda harakat qiladi: dollar qimmatlashishi bilan kvartiralar narxi deyarli darhol bunga javob beradi.
O‘zbekistonda inflyatsiya va valyuta kursi
Uy-joy bozorini tahlil qilishdan avval, asosiy iqtisodiy jarayonlarni tushunib olish muhim.
Inflyatsiya — bu pulning qadrsizlanish jarayoni. Masalan, yillik inflyatsiya 8% bo‘lsa, bir yildan so‘ng xuddi shu 100 000 so‘mga kamroq tovar va xizmat sotib olish mumkin bo‘ladi. Valyuta tebranishlari esa milliy valyutaning dollar yoki yevroga nisbatan kursi o‘zgarishini anglatadi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda dollar kursi beqaror bo‘lib kelmoqda, garchi inflyatsiya bosqichma-bosqich pasayayotgan bo‘lsa ham.
Bu ko‘chmas mulk uchun nega muhim? Chunki qurilish materiallari, uskunalar va muhandislik tizimlarining katta qismi import qilinadi. So‘m dollar nisbatan qadrsizlanganda, qurilish tannarxi oshadi. Bu esa kvartira narxiga bevosita ta’sir qiladi: quruvchilar xarajatlarning oshishini uy-joy qiymatiga qurilish bosqichidayoq kiritib qo‘yadi.
Valyuta tebranishlari uy-joy narxlariga qanday ta’sir qiladi
Valyuta kursidagi o‘zgarishlar ko‘chmas mulk bozoridagi eng sezilarli omillardan biridir. U nafaqat yangi qurilishlarga, balki tayyor kvartiralarning bahosiga ham ta’sir ko‘rsatadi.
Oddiy qilib aytganda, so‘m qadrsizlanganda yoki dollar qimmatlashganda, ko‘chmas mulk sotuvchilari narxni ko‘pincha dollarda belgilaydi yoki so‘mda oshgan xarajatlarni inobatga olgan holda qayta hisoblaydi. Ijara bozori ham xuddi shunday munosabat bildiradi: Toshkentda dollar kursi 5% ga oshsa, ijara to‘lovi odatda dollarda hisoblanganda 3-4% ga, so‘mda esa 1-2% ga ko‘tariladi.
Xorijiy valyuta narxlar uchun o‘ziga xos “tayanch” vazifasini bajaradi. Odamlar jamg‘armani saqlash uchun dollardan foydalanadi, sotuvchilar esa aynan shu talabga tayanadi. Natijada narxlar yuqori darajada ushlab turiladi.
Uy-joy narxlarining shakllanishida inflyatsiyaning roli
Inflyatsiya aholining xarid qobiliyati va uy-joyning investitsion jozibadorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Mantiq oddiy: pul qadrsizlanadi, shuning uchun ko‘chmas mulk qiymatni saqlab qolish vositasiga aylanadi. Inflyatsiya yuqori bo‘lsa, odamlar kapitalni himoyalash uchun tezroq kvartira sotib oladi. Bu esa talab va narxlarning oshishiga olib keladi. Ipoteka bilan bog‘liqlik ham yaqqol: past kredit stavkalari talabni kuchaytiradi, yuqori stavkalar esa bozorni sovitadi.
O‘zbekistonda inflyatsiyani hisobga olganda, kvartira narxlarining real o‘sishi ancha sekinlashadi. Masalan, Toshkentda narxlarning so‘mdagi nominal o‘sishi yiliga 10% bo‘lishi mumkin, ammo inflyatsiyaga moslashtirilgan real o‘sish atigi 2-3% ni tashkil etadi. Bu shuni ko‘rsatadiki, qimmatlashuvning bir qismi pulning xarid qobiliyati pasayishining aksidir.
Dollar kursi va inflyatsiyaning xaridorlar, mulk egalari va investorlar uchun ahamiyati
Dollar kursining o‘sishi va inflyatsiya ko‘chmas mulk bozoriga va undagi barcha ishtirokchilarga bevosita ta’sir qiladi — O‘zbekistonda kvartira sotib olishni rejalashtirayotganlardan tortib, allaqachon uy-joyga ega bo‘lganlargacha.
Xaridorlar uchun. Valyuta va inflyatsion riskni tushunish muhim. Dollar qimmatlashsa, kvartira narxi so‘mda oshishi mumkin, dollarda esa nisbatan barqaror qolishi yoki sekinroq o‘sishi ehtimoli bor. Qaror qabul qilayotganda uzoq muddatli istiqbol va hozirgi iqtisodiy tendensiyalarni hisobga olish lozim. Agar narxni so‘mda belgilab olish imkoni bo‘lsa, bu qisqa muddatli kurs tebranishlaridan himoya qilishi mumkin.
Uy-joy egalari uchun. Dollar kursi va inflyatsiya kvartira qiymati va ijara daromadiga ta’sir qiladi. Dollar mustahkamlanganda ijara to‘lovi oshishi mumkin, biroq yuqori inflyatsiya sharoitida so‘mdagi real daromad o‘zgarmasligi yoki hatto kamayishi ehtimoli bor. Shu sababli mulk egalari daromadni rejalashtirishda valyuta riskini hisobga olishi zarur.
Investorlar uchun. Dollar ko‘pincha narxlar uchun “tayanch” rolini bajaradi — bitimlar so‘mda tuzilsa ham, ko‘pchilik aynan unga qarab yo‘naladi. Investorlar valyuta tebranishlari, inflyatsiya va hududiy bozor xususiyatlarining uyg‘unligini inobatga olishi kerak. Strategiya qisqa muddatli narx sakrashidan foyda olishga emas, balki kapitalni uzoq muddatli himoyalashga qaratilgan bo‘lishi lozim.
Umuman olganda, valyuta tebranishlari va inflyatsiya faqat risk emas, balki rejalashtirish vositasi hamdir. Uy-joyni sotib olish yoki sotishda ongli yondashuv yo‘qotishlarni kamaytirish va bozor taklif etayotgan imkoniyatlardan samarali foydalanish imkonini beradi.
Kvartira sotib olayotganda risklarni qanday kamaytirish mumkin
Uy-joy xaridi yirik investitsiya hisoblanadi. Dollar kursi va inflyatsiya sharoitida bunga strategik yondashish ayniqsa muhim. Quyida risklarni kamaytirishga yordam beradigan amaliy tavsiyalar keltiriladi.
Avvalo, bozor holatini va shaxsiy strategiyani baholang: xarid maqsadi, egalik muddati, ipoteka imkoniyatlari va valyuta bo‘yicha afzalliklar.
Bitim valyutasini tanlang — dollar yoki so‘m. Bu tanlov hal qiluvchi ahamiyatga ega. Agar narx dollarda belgilansa, kurs o‘sishi so‘mda hisoblaydigan xaridor uchun xaridni qimmatroq qilishi mumkin. So‘mda xarid qilinganda esa narx devalvatsiya davrida sekinroq o‘sadi, biroq valyuta tebranishlari bozorga baribir bilvosita ta’sir qilishini unutmaslik kerak.
Dollar kursini kuzatib boring. Dollar bozordagi asosiy “yo‘nalish ko‘rsatkichi” hisoblanadi. Valyuta mustahkamlanganda, sotuvchilarning kutishlari ham narxlarni so‘mda oshirishga undaydi. Kursni muntazam monitoring qilish uy-joy narxining ehtimoliy o‘sishini oldindan baholashga yordam beradi.
Inflyatsiyani tahlil qiling. Yuqori inflyatsiya pulni qadrsizlantiradi va uy-joy bozorini yuqoriga tortadi. Inflyatsiya barqaror bo‘lsa, narxlar o‘sishi sekinlashadi va xarid kamroq xavfli bo‘ladi. Bir necha oy davomiyligini, shuningdek, Markaziy bank va iqtisodiy ekspertlar prognozlarini hisobga olish foydali.
Narxlar mo‘‘tadil o‘sayotgan hududlarni ko‘rib chiqing. Qizib ketgan hududlarda bozor ancha o‘zgaruvchan bo‘ladi: narxlar keskin ko‘tarilib, tezda tuzatilishi mumkin. Taklifi yetarli va o‘sishi barqaror bo‘lgan tumanlar esa ancha ishonchli investitsiyani ta’minlaydi.
Uzoq muddatli yondashuvni tanlang. Uy-joy, avvalo, kapitalni saqlash vositasidir. Qisqa muddatli narx tebranishlari xavotir uyg‘otishi mumkin, biroq xaridni 5-10 yilga mo‘ljallab qaralsa, dollar kursi va inflyatsiyadagi vaqtinchalik sakrashlarning ta’siri kamayadi. Uzoq muddatli yondashuv nafaqat mablag‘ni saqlab qolish, balki ijaradan barqaror daromad yoki qiymat o‘sishini ham ta’minlaydi.
Tez-tez so'raladigan savollar
Dollar nega O‘zbekistonda kvartira narxlariga ta’sir qiladi?
Qurilish materiallari va texnikaning katta qismi import qilinadi, sotuvchilar esa xarajatlarni xorijiy valyutada hisobga oladi.
Inflyatsiya orqali uy-joy narxlarining o‘sishini bashorat qilish mumkinmi?
Qisman. Inflyatsiya pulning qadrsizlanishini ko‘rsatadi, biroq valyuta tebranishlari noaniqlikni kuchaytiradi.
Hozir kvartira sotib olish kerakmi yoki kutgan ma’qulmi?
Agar narxni so‘mda belgilab olish imkoni bo‘lsa, xarid foydali bo‘lishi mumkin. Biroq dollar kursining yuqori o‘zgaruvchanligi riskni saqlab qoladi.
Dollar kursi ijara bozoriga qanday ta’sir qiladi?
Dollar qimmatlashganda ijara to‘lovlari ham oshadi, ayniqsa to‘lov dollarda belgilangan bo‘lsa.
Muallif
Men – jurnalist va tahlilchiman, MDU jurnalistika fakultetini tamomlaganman. Bugun Realting.uz tahririyatiga rahbarlik qilaman, bu yerda O‘zbekiston ko‘chmas mulk bozori haqida ekspertik kontent yozaman va rivojlantiraman. Men uchun jurnalistika nafaqat kasb, balki hayotni, iqtisodiyotni va doimiy o‘zgarib borayotgan shaharlarni tadqiq qilishning bir usuli. Realting.uz’gacha mustaqil jurnalist bo‘lib ishlaganman: xalqaro va sohaviy nashrlar uchun maqolalar yozdim, Markaziy Osiyo va global tendensiyalarni o‘rgandim. Kino sohasida ham o‘zimni sinab ko‘rdim, diktorlikni o‘rgandim va televideniye kurslarini tamomladim. Bu tajribalar menga mediani chuqurroq anglashga yordam berdi, ammo chinakam kasbimni aynan tahlil va jurnalistikada topdim. Ishdan tashqarida meni ijod va sport ilhomlantiradi. Fotografiya bilan shug‘ullanaman va akvarel bo‘yoqlarda rasm chizaman, shuningdek, shaxmat bo‘yicha sport ustaligiga nomzodman. Bolaligimda xoreografiya bilan shug‘ullanganman, bu esa menga intizom va harakatga muhabbatni singdirdi. Bir necha yil Angliyada yashaganman va aynan u yerda futbol muhitini kashf etdim: o‘shandan beri “Arsenal” jamoasining muxlisiman va unga sodiq qolmoqdaman. Men ishonamanki, haqiqiy professional har tomonlama yetuk inson bo‘lishi kerak. Menga arxitektura va urbanistika, san’at va shaxmat strategiyalari, futbol derbilari va madaniy tadqiqotlar yaqin. Bu qiziqishlar meni chinakam va hayotiy qiladi, demak – o‘quvchida aks-sado topadigan matnlar yaratishga yordam beradi.
