O‘zbekistonda ko‘chmas mulk bitimlari 12 foizga oshdi: ipoteka yana diqqat markazida
2025 yilning birinchi yarmida O‘zbekistonda uy-joy bilan bog‘liq bitimlar soni qariyb 12 foizga oshdi. Bir qarashda bu quruq statistika bo‘lib tuyulishi mumkin, biroq raqamlar muhim bir holatdan darak beradi: bozor jonlandi, odamlar yana kvartira sotib ola boshladi. Bu esa xaridorlar uchun ham, investitsiya haqida o‘ylayotganlar uchun ham yangi imkoniyatlar paydo bo‘layotganini anglatadi.
Bozor nega tezlashdi? Bu jarayonda ipoteka qanday rol o‘ynadi? Eng muhimi — bu holat o‘z uyiga ega bo‘lishni istayotgan oddiy oila va bozor dinamikasini kuzatayotganlar uchun nimani anglatadi?
Raqamlar nimani ko‘rsatmoqda
O‘zbekiston Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilning dastlabki olti oyida uy-joy oldi-sotdi shartnomalari soni taxminan 148,4 ming taga yetdi. Bu 2024 yilning shu davriga nisbatan 12,1 foizlik o‘sish demakdir. Bozorni kuzatib borayotganlar uchun bu e’tibordan chetda qoladigan ko‘rsatkich emas.
Ikkinchi chorakda ham ijobiy dinamika saqlanib qoldi: bitimlar yillik hisobda 9,9 foizga oshib, 88,1 mingtani tashkil etdi. Eng qiziq tomoni — shu davrda ipoteka kreditlari hajmi qariyb 36 foizga ko‘paydi. Hozirda har beshinchi bitim ipoteka orqali rasmiylashtirilmoqda: ulushi 21,3 foizga yetdi (o‘tgan yili 19,9 foiz edi). Bu tasodif emas — ipoteka bozorni oldinga siljitayotgan asosiy omillardan biriga aylandi.
Talab nega oshdi
Bu yerda bir nechta omil bir paytning o‘zida ishladi.
Birinchidan, ipoteka shartlari. Umuman olganda, ular yumshadi, kirish talablari pasaydi. “Uy-joy uchun ipoteka” tushunchasi bugun yosh oilalar uchun avvalgiga qaraganda ancha real eshitila boshladi.
Ikkinchidan, aholi real daromadlari yil davomida qariyb 9,5 foizga oshdi. Bu o‘sish juda katta bo‘lmasa-da, xarid qobiliyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi.
Uchinchidan, uy-joy qurilishiga yo‘naltirilgan investitsiyalar ulushi 4,7 foizdan 7,9 foizgacha oshdi. Bu, ayniqsa, birlamchi bozorda taklif kengayayotganini anglatadi.
Yana bir muhim omil — quruvchilarning moslashuvchan shartlari. Bo‘lib-bo‘lib to‘lash, muddatli to‘lovlar, chegirmalar — ayrim hollarda bunday takliflar bank kreditlaridan ham qulayroq bo‘lib chiqmoqda.
Aynan shu omillar majmuasi ko‘chmas mulk bozoridagi bitimlar sonining o‘sishiga turtki bermoqda.
Uy-joy xaridorlari uchun bu nimani anglatadi
Bugungi vaziyat bozorda ma’lum darajada raqobat kuchayayotganini ko‘rsatadi. Tanlov ko‘paydi va bu, avvalo, xaridor foydasiga ishlamoqda.
O‘zbekistonda ipoteka orqali uy-joy sotib olishni rejalashtirayotganlar hozir qulay shartlarga ega variantlarni topishi mumkin.
Biroq e’tibor berilishi lozim bo‘lgan jihatlar ham bor.
Avvalo, kredit dasturlarini sinchiklab o‘rganish kerak. Ipoteka kreditlari ko‘paydi, tanlov kengaydi, ammo baribir bu uzoq yillik majburiyat ekanini unutmaslik zarur.
Ikkinchidan, bitimlar sonining tez o‘sishi ayrim hududlarda narxlarning ko‘tarilishiga olib kelishi mumkin. Hozircha bu jarayon lokal xarakterga ega, biroq riskni inkor etib bo‘lmaydi.
Shuningdek, istiqbol nuqtai nazaridan qaralganda, birlamchi bozor o‘z pozitsiyalarini mustahkamlashda davom etmoqda. U infratuzilma va to‘lov shartlari bo‘yicha ko‘pincha yanada jozibador imkoniyatlarni taklif qilmoqda.
Vaziyatdan qanday foydalanish mumkin
Uy-joy tanlashdan oldin yondashuvni biroz tizimlashtirish foydali. Bir nechta muhim tavsiyalar mavjud.
Avvalo, yangi qurilishlarga e’tibor qaratish maqsadga muvofiq. Bu segment hozir eng tez rivojlanmoqda va quruvchilar o‘rtasidagi raqobat kuchaygan. Qaror qabul qilishdan oldin turli banklardagi ipoteka shartlarini solishtirish zarur: kredit stavkasi, muddat va boshlang‘ich to‘lov sezilarli farq qilishi mumkin.
Faqat narxga qarab baho berish yetarli emas. Uy topshirilish muddati, transport qulayligi, infratuzilma, qurilish sifati ham muhim. Ba’zan biroz qimmatroq variant uzoq muddatda ancha xotirjamlik beradi.
Yana bir jihat: bozor doimiy ravishda o‘zgarib turadi. Bugun foydali ko‘ringan variant bir necha oy o‘tib jozibasini yo‘qotishi mumkin. Shu sababli faqat oylik to‘lovni emas, balki kommunal xarajatlar, soliqlar va ta’mirlash xarajatlarini ham oldindan hisoblab chiqish muhim.
Ko‘chmas mulk bozorining kutilayotgan dinamikasi
Ko‘plab tahlilchilarga ko‘ra, agar ipoteka shartlari nisbatan qulay bo‘lib qolsa va quruvchilar faolligini saqlab qolsa, O‘zbekistonda uy-joy bozori o‘sishda davom etishi mumkin.
Narxlar dinamikasi hozircha sokin. Birlamchi bozorda ular yil davomida taxminan 2,6 foizga oshdi. Bu keskin sakrashdan ko‘ra, asta-sekin qimmatlashuvni anglatadi.
Kelajakda uchta ssenariy ehtimoli bor: o‘sishning davom etishi, barqarorlashuv yoki yumshoq korreksiya. Bozorni aniq bashorat qilish qiyin, biroq xaridor uchun eng muhim tamoyil — hissiyotga emas, uzoq muddatli maqsadlarga tayanishdir.
O‘zbekistonda uy-joy bozori faollashuv bosqichiga kirdi va ipoteka bu jarayonning asosiy drayveri bo‘lib qolmoqda. Hozirgi davr xaridorlar uchun nisbatan qulay: tanlov keng, quruvchilar o‘rtasida raqobat kuchli, shartlar esa avvalgiga qaraganda yumshoqroq.
Shu bilan birga, uy-joy sotib olishda sovuqqonlikni saqlash muhim. Uy — bu bir vaqtning o‘zida orzu, investitsiya va mas’uliyatdir. Eng to‘g‘ri qaror esa oilaga qulaylik keltiradigan, stress manbaiga aylanmaydigan qarordir.
Muallif
Men – jurnalist va tahlilchiman, MDU jurnalistika fakultetini tamomlaganman. Bugun Realting.uz tahririyatiga rahbarlik qilaman, bu yerda O‘zbekiston ko‘chmas mulk bozori haqida ekspertik kontent yozaman va rivojlantiraman. Men uchun jurnalistika nafaqat kasb, balki hayotni, iqtisodiyotni va doimiy o‘zgarib borayotgan shaharlarni tadqiq qilishning bir usuli. Realting.uz’gacha mustaqil jurnalist bo‘lib ishlaganman: xalqaro va sohaviy nashrlar uchun maqolalar yozdim, Markaziy Osiyo va global tendensiyalarni o‘rgandim. Kino sohasida ham o‘zimni sinab ko‘rdim, diktorlikni o‘rgandim va televideniye kurslarini tamomladim. Bu tajribalar menga mediani chuqurroq anglashga yordam berdi, ammo chinakam kasbimni aynan tahlil va jurnalistikada topdim. Ishdan tashqarida meni ijod va sport ilhomlantiradi. Fotografiya bilan shug‘ullanaman va akvarel bo‘yoqlarda rasm chizaman, shuningdek, shaxmat bo‘yicha sport ustaligiga nomzodman. Bolaligimda xoreografiya bilan shug‘ullanganman, bu esa menga intizom va harakatga muhabbatni singdirdi. Bir necha yil Angliyada yashaganman va aynan u yerda futbol muhitini kashf etdim: o‘shandan beri “Arsenal” jamoasining muxlisiman va unga sodiq qolmoqdaman. Men ishonamanki, haqiqiy professional har tomonlama yetuk inson bo‘lishi kerak. Menga arxitektura va urbanistika, san’at va shaxmat strategiyalari, futbol derbilari va madaniy tadqiqotlar yaqin. Bu qiziqishlar meni chinakam va hayotiy qiladi, demak – o‘quvchida aks-sado topadigan matnlar yaratishga yordam beradi.
