Kvartira sotib olish ko‘pincha hayotdagi eng katta qadamdek tuyuladi. Go‘yo uzoq kutishlardan keyingi mukofot kabi. Ammo ba’zan bu orzu darz ketadi va odam o‘z-o‘ziga savol bera boshlaydi: “Umuman olganda, bunga kirishish kerakmidi?”

Afsus hissi darhol kelmaydi. Avval quvonch, qutilar, yangi bo‘yoq hidi. Keyin esa ma’lum bo‘ladiki, qayerdadir mayda detal e’tibordan chetda qolgan, qayerdadir so‘zlarga ishonilgan, qayerdadir esa muhim hujjat ko‘rilmagan. Va “orzu uyi” stress manbaiga aylanadi.

Quyida kvartirani muvaffaqiyatsiz sotib olgan odamlarning real hikoyalari jamlangan — va boshqalar ularning xatolarini takrorlamasligi uchun muhim saboqlar keltirilgan.

Nega uy sotib olingach afsuslar paydo bo‘ladi

Bitimdan oldingi kutilmalar deyarli har doim haqiqatdan yuqori bo‘ladi. Rasmlarda hammasi tartibli va ishonchli ko‘rinadi, ammo amalda kvartira sotib olingach turli muammolar yuzaga chiqishi mumkin — bunday holatlardan hech kim to‘liq sug‘urtalanmagan.

Kimdir yuridik “dumlar”ga duch keladi: yashirin qarzlar, taqiqlar, eski shartnomalar. Boshqalarda esa uy juda yomon holatda bo‘lib chiqadi — namlik, o‘tgan asrdan qolgan elektr simlari, ko‘chib o‘tgach bir haftada darz ketgan devorlar.

O‘zbekistonda uy-joy bozori hozir juda tez rivojlanmoqda. Ko‘p quriladi, undan ham tez sotiladi. Ammo tekshiruvlar har doim ham mukammal o‘tmaydi. “NORMA” gazetasi e’lon qilgan holat yodga tushadi: bir fuqaro kommunal qarzlari bor kvartirani sotib olgan. Hamma narsa toza ko‘ringan, notarius tekshiruvdan o‘tkazgan, ammo qarzdorlik keyinroq ma’lum bo‘lgan.

Eng achinarlisi shundaki, bunday holatlarning aksariyati omad masalasi emas. Bu shoshqaloqlik yoki e’tiborsizlik natijasi.

Real hikoyalar va vaziyatlar

Ko‘pincha bunday holatlar kam uchraydigandek tuyuladi, “bizni albatta aldashmaydi” degan ishonch bo‘ladi. Ammo ko‘chmas mulk bozoriga chuqurroq kirib borgach, bitta haqiqat ayonlashadi: noxush kutilmagan holatlar har kim bilan sodir bo‘lishi mumkin. Bir paytlar sotuvchiga ishongan, shoshilgan yoki hujjatlardagi muhim detalni o‘tkazib yuborgan odamlarning hikoyalari ogohlantirishga o‘xshaydi.

1-hikoya. Oldingi egasining qarzlari

Juda keng tarqalgan holat: bitim rasmiylashtirilgan, kalitlar qo‘lda, ko‘chish arafasida. Keyin esa kvitansiya keladi va undagi raqamlar ta’mir xarajatlaridan ham qo‘rqinchli bo‘lib chiqadi.

Xaridor hamma narsani tekshirganiga ishonadi. Ammo keyinchalik ma’lum bo‘ladiki, shaxsiy hisobdagi ayrim qarzlar notarius bazasida ko‘rinmagan.

Xulosa oddiy: har doim shaxsiy hisob bo‘yicha yangi ma’lumotnoma talab qiling. Og‘zaki va’daga emas, hujjatga tayangan holda. Bu kvartira sotib olishdagi jiddiy xatolarning oldini oladi.

2-hikoya. Firibgarlar va soxta hujjatlar

Bu kriminal serialga o‘xshaydi, ammo bunday sxemalar hanuz uchrab turadi.

Odam bitimni rasmiylashtiradi, pulni to‘laydi… va keyin biladiki, sotuvchi uy-joyni tasarruf etish huquqiga ega bo‘lmagan. Ba’zan pasportlar, ba’zan ishonchnomalar, ba’zan esa butun hujjatlar zanjiri soxtalashtiriladi.

Muammoning ildizi — ortiqcha ishonch va shoshilish.

Xulosa aniq: mulk egalarini, bitimlar tarixini tekshirish, mulk huquqi o‘tish zanjirini so‘rash zarur. Bu kvartira sotib olayotganda firibgarlik xavfini kamaytiradi.

3-hikoya. Kutilmagan “sovg‘a”li yangi uy

Ko‘pchilik yangi qurilishlarni tozaligi, yangi kommunikatsiyalar va chiroyli hovlilari uchun tanlaydi.

Ammo muhim jihat bor: topshirish muddatlari cho‘zilishi, sifat kutilganidek bo‘lmasligi, infratuzilma esa shunchaki va’da bo‘lib qolishi mumkin.

O‘zbekistonda bu ayniqsa seziladi: hudud endi qurilmoqda, atrof bo‘sh maydon, quruvchi esa “bir yildan keyin park bo‘ladi” deydi. Ba’zan park paydo bo‘lmaydi. Ba’zan esa quruvchining o‘zi yo‘qoladi.

Xulosa: topshirish muddatlarini aniqlash, shartnomani diqqat bilan o‘qish, quruvchining obro‘sini tekshirish zarur. Va barchasini yozma tarzda mustahkamlash — uy-joy sotib olishdagi xavflarni kamaytirish uchun.

Afsusga olib keladigan asosiy xatolar

Ro‘yxatga o‘tishdan oldin shuni aytish kerakki: muammolarning aksariyati yomon niyat emas, balki oddiy e’tiborsizlik natijasidir.

Ko‘pchilik xaridorlar yo‘l qo‘yadigan odatiy xatolar:

  • yuridik tozalikka yetarli e’tibor bermaslik — taqiqlar, qarzlar, cheklovlar;
  • byudjetni noto‘g‘ri baholash: ta’mir, soliqlar, xizmat ko‘rsatish xarajatlari;
  • his-tuyg‘uga berilib xarid qilish — deraza manzarasi yoqadi, ammo hudud o‘rganilmaydi;
  • yangi qurilishlarning ishonchliligini ortiqcha baholash;
  • hujjatlarni shaxsan tekshirmasdan rieltorlarga ko‘r-ko‘rona ishonish;
  • “kutilmagan mayda xarajatlar” uchun zaxira mablag‘ ajratmaslik.

Keyin afsuslanmaslik uchun xariddan oldin nima qilish kerak

Bitimga kirishishdan oldin o‘zingiz uchun kichik chek-list tuzing:

  • mulk huquqi va cheklovlarni tekshirish;
  • kommunal qarzlar bo‘yicha ma’lumotnomalarni so‘rash;
  • uy-joyni shaxsan ko‘zdan kechirish, imkon bo‘lsa mustaqil mutaxassis bilan;
  • quruvchi yoki sotuvchini o‘rganish — fikrlar, litsenziyalar, avvalgi loyihalar;
  • hududni baholash: yo‘llar, transport, maktablar, xizmatlar;
  • byudjetni to‘liq hisoblash: narx + ta’mir + xizmatlar + kutilmagan xarajatlar;
  • barcha tekshiruvlardan keyingina, notarial rasmiylashtirish bilan shartnoma imzolash.

O‘zbekiston uchun alohida jihat: xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar bazasi AAT “Notarius” bilan integratsiyalanganiga ishonch hosil qiling. Ba’zan ma’lumotlar kech yangilanadi, shuning uchun ehtiyot chorasi ortiqcha emas.

Yana bir maslahat: ishonchli odamni o‘zingiz bilan olib boring. Tashqi nigoh ko‘pincha bo‘lajak egasi ko‘rishni istamagan narsani payqaydi.

Va eng muhimi: “haddan tashqari qulay narx” har doim hushyorlikka sabab bo‘lishi kerak. Ko‘chmas mulk bozorida chegirmalar bejiz paydo bo‘lmaydi.

Orzu qayerda tugaydi va haqiqat qayerdan boshlanadi

Kvartira sotib olish quvonch keltirishi mumkin — agar bunga xotirjam va puxta yondashilsa.

Bitimdan afsuslangan odamlar haqidagi hikoyalar tez-tez uchraydi. Ammo deyarli har doim buning sababi shoshilish, e’tiborsizlik yoki bajarilmaydigan va’dalarga ishonish bo‘ladi.

Hujjatlarni tekshirib, shoshilmay, hissiyotlarga emas, faktlarga tayansangiz, noxush holatlarga tushib qolish xavfi deyarli nolga tushadi.

Uyingiz tashvish manbai emas, balki yashashni istaydigan maskan bo‘lsin.